Standart ve Fiili Maliyet: Fark Analizi

Standart maliyet, "olması gereken"dir: reçeteye, rotaya ve planlanan fiyatlara göre hesaplanan teorik maliyet. Fiili maliyet ise "olan"dır: gerçekleşen tüketim, gerçekleşen işçilik, gerçekleşen fiyatlar. İkisi arasındaki fark, işletmenin en değerli yönetim bilgilerinden biridir — çünkü her sapmanın bir sebebi ve bir sorumlusu vardır.

Sapmalar Nereden Doğar?

• Malzeme fiyat farkı: planlanandan pahalı/ucuz alım
• Malzeme miktar farkı: reçete üstü tüketim, fire, kayıp
• İşçilik farkı: planlanan sürenin üstünde çalışma, duruşlar
• Genel gider dağıtım farkı: kapasite kullanımının plandan sapması

Fark Analizi Ne Kazandırır?

Fiyat farkı satın almanın, miktar farkı üretimin, süre farkı planlamanın aynasıdır. Fark analizi yapılmayan işletmede maliyet tek bir "tuttu/tutmadı" rakamıdır; analiz yapılan işletmede ise hangi üründe, hangi hatta, hangi dönemde neyin saptığı görünür — iyileştirme oraya yönelir.

ERP'de Maliyet Zinciri

Bu analizin ön şartı, fiili verinin sahadan otomatik toplanmasıdır: barkodla tüketim, iş emrinden işçilik, faturadan gerçek fiyat. ERP'de her işlem maliyet takibine uygun kaydedildiğinde sipariş ve ürün bazında standart-fiili karşılaştırması dönem sonunu beklemez; sapma büyümeden görülür. Teklif verirken de standart maliyet güncel gerçeklerle beslenir — fiyatlama tahminden hesaba döner.